Waarom modelleren?

Modelleren bestaat al vanaf het moment dat mensen dingen creëerden. Modellen bestaan zelfs al langer dan mensen. Het meest perfecte en ongeëvenaarde voorbeeld is DNA, de blauwdruk van het leven. Door de geschiedenis heen hanteert de mensheid modellen om haar wereld te beheersen. De eerste mensen schilderden jachtscenes in hun grotten. Astrologen registreerden op stenen tabletten de positie van planeten en sterren bij belangrijke gebeurtenissen. Kaarten werden getekend om de geografie van land, zee, grenzen, mijnen en handelsroutes vast te leggen. De mechanica en stijl van gebouwen ontwikkelde zich door architectuur. Wetenschap en kunst zijn afhankelijk van ons vermogen om onze ideeën en emoties uit te drukken met behulp van modellen. De noodzaak van modelleren is dus geen vraag meer, of toch?

Natuurlijk hebben wij modellen nodig

Iedereen begrijpt de zin van modelleren bij het bouwen van een huis. We willen zeker stellen dat aan onze eisen wordt voldaan, voordat we een aannemer opdracht verlenen. Bestek en tekeningen worden gebruikt om dat zeker te stellen. Voordat we ons bestaande huis verbouwen, gaan wij schetsen op tekeningen van de bestaande situatie. Een muur wordt niet verwijderd, zonder zijn constructieve functie zeker te stellen. Als we nieuw meubilair aanschaffen, willen we zeker weten dat het in de kamer past. We tekenen alle elementen vanuit elk mogelijk perspectief. Wij accepteren de kosten van architectuur en constructie als het aankomt op het bouwen van gebouwen, wegen, bruggen en andere zaken waarvan we profijt willen hebben, zonder dat deze instorten.

De essentie van modelleren

Ja, we modelleren of stellen zeker dat anderen de vereiste modellering voor ons doen. Het ontwerpen van een nieuwe auto kan jaren duren en miljarden euro's kosten, terwijl het slechts dagen en duizenden euro's kost om er een te bouwen. Analyse en ontwerp bepalen het grootste deel van het eindresultaat. Hoewel de verhouding kan variëren, geldt dit voor de meeste zaken die mensen creëren: auto's, vliegtuigen, gebouwen, bruggen, riolering, koffiemachines, wasmachines en software. Zoals Grady Booch het verwoorde: 'Great software doesn't just happen, it's designed to work that way'. Met 'Just do IT' doelde Nike niet op informatie technologie. Nog altijd leveren echter niet veel projecten op overeenkomstig de specificaties, op tijd en binnen het budget. Waarin is dat zo? In onze visie omdat we nog maar net begonnen zijn met modelleren, vergeleken met de mensen die auto's, vliegtuigen en bruggen bouwen.

Wat is een goed model?

Een goed model adresseert de belangen van alle betrokken belanghebbenden. De mensen die voor de resultaten betalen en ze gebruiken, en degenen die ze moeten realiseren. Een goed model spreekt alle betrokken geesten aan. We hebben niets aan modellen, die we niet begrijpen. Maar een ingenieur moet zaken begrijpen, waarvan een gebruiker geen weet hoeft te hebben. Modellen die duidelijk zijn voor allen zijn zeldzaam geworden in onze moderne samenleving. Sterker nog: wij zijn verschillende beschouwingen gaan hanteren voor de verschillende belanghebbenden. Schaal-modellen, artistieke impressies en werkelijkheidsgetrouwe computer simulaties voor eindgebruikers en wetenschappelijke constructies voor ontwikkelaars. We gebruiken dus verschillende beschouwingen, die verschillende aspecten van het zelfde ding uitdrukken en tonen. Al die beschouwingen moeten wel onderling consistent zijn. Wij houden ervan dat aannemers overeenkomstig onze specificaties leveren. Een goed model voorziet dus alle belanghebbenden van hun respectievelijke beschouwingen, terwijl ze de consistentie tussen die beschouwingen onderhoudt.

Organizaties

Om hun concurrentiepositie te behouden, moeten organisaties zich kunnen aanpassen op veranderingen in de markt. Sinds dat de markt steeds sneller veranderd, moeten bedrijven flexibeler zijn dan ooit tevoren. Na de zestiger jaren veranderen de tijden zelfs sneller. Het informatie tijdperk, de globalisatie, de vervuiling, de multi-etniciteit, de vergrijzing en de afbraak van traditionele religieuze en socio-politieke barrières, maken dat overheden en non-profit organisaties ook worden geconfronteerd met toenemende verandering in hun omgeving. Organisaties moeten hun activiteiten over hun grenzen heen coördineren. Markt en socio-politieke veranderingen nopen organisaties ook om steeds vaker nieuwe strategische posities in te nemen. Men past zich aan op deze veranderingen door initiatieven, zoals up en downsizing, in, out en offsourcing, fusies en opsplitsing. Organisaties zijn ondergeschikt geworden aan de veranderingen in hun omgeving.

Mensen veranderen steeds vaker van baan. Er bestaat niet meer zoiets als een baan voor het leven. Activiteiten die traditioneel door mensen werden uitgevoerd, worden overgenomen door computers en computer-bestuurde machines of maken het mogelijk om werk elders uit te laten voeren. De rollen en posities van mensen in organisaties veranderen dus ook steeds vaker. De globale competie blijft de levensduur van informatie technologie verkorten en haar invloed vergroten.

Het deelnemen en ondergeschikt zijn aan onze chaotische wereld, heeft organisaties tot complexe en dynamische systemen gemaakt en zij dienen ook als zodanig te worden gemanaged.

Waarom bedrijfsbrede modellering?

Voordat een gebouw wordt neergezet worden er tientallen tekeningen, berekeningen en honderden pagina's met specificaties geproduceerd. Allemaal onderling consistent en gebaseerd op goed gedefinieerde breed gehanteerde standaarden. Nog altijd is een gebouw een statisch iets. Haar complexiteit kan betrekkelijk eenvoudig worden vastgesteld, opgebouwd en opgedeeld.

Organisaties zijn veel dynamischer en complexer. Vergeleken met gebouwen worden organisaties continu verbouwd. Natuurlijk zijn mensen geen bakstenen en balken. Mensen kunnen zelf behoorlijk veel benodigde aanpassingen beheersen. Geen enkele organisatie kan het zich echter veroorloven om afhankelijk te zijn van individuen. Teamwork vermindert de afhankelijkheid van individuen, maar dat is nog niet genoeg. Grotere organisaties moeten nog steeds de samenwerking tussen teams managen. In kleine organisaties moeten minder mensen dezelfde aspecten managen.

Organigrammen en flowcharts, functioneel gedecomponeerd in kleinere eenheden, dateren uit meer stabiele tijden. IDEF0 bewees haar nut bijvoorbeeld in de massaproductie van militair materieel tijdens WO II. Een samenstel van functioneel gedecomponeerde flowcharts is nog steeds nuttig om activiteiten te stroomlijnen, die weinig veranderen en maar een beperkt aantal scenario's kennen. Zo ook zijn organigrammen nuttig om de hierarchische structuur van een organisatie weer te geven. Deze beschouwingen zijn echter te rigide en beperkt om de dynamiek te beheersen waar de meeste organisaties nu mee moeten omgaan.

Die dynamiek is alleen behapbaar met nieuwe dynamische beschouwingen. Afhankelijkheden tussen de bedrijfsvoering, informatie en technologie dienen traceerbaar te zijn om de mogelijke gevolgen van wijzigingen in te kunnen schatten. Strategische analyse vergt snelle abstractie van operationele cijfers. Ook veranderen strategieën steeds frequenter, waarbij er de vertaling naar de operatie sneller moet verlopen. Architectuur en constructie zijn in opkomst in de bedrijfsvoering, informatie en technologie om deze afhankelijkheden, abstracties en vertaalslagen beheersbaar te krijgen. Een bedrijfsbreed (enterprise) model die de consistentie onderhoud tussen de bedrijfsvoering, informatie en technologie van strategie, via architectuur en constructie naar de operatie, is een vitaal hulpmiddel geworden voor moderne organisaties.